تبلیغات
آبشارآنلاین - فروشگاه های زنجیره ای و خانواده
فروشگاه های زنجیره ای و خانواده / بخش نخست
نویسنده مقاله: فرشاد پرویزیان 
1-زنجیره تامین و رضایت خانواده ها
دنیای امروز دنیای سرعت است و گاه این سرعت به حدی زیاد می شود که حتی ممکن است فراموش کنیم چگونه باید از لحظه لحظه هایمان لذت ببریم. شاید از روزی که لوازم خانگی برقی بویژه لوازم قابل استفاده در آشپزخانه ها رو به گسترش و تنوع رفت و هر روز وسیله ای جدید به بازار آمد، تصور ما از اداره زندگی تغییر کرد. شاید همه این وسایل آمد تا وقت کمتری در آشپزخانه صرف کنیم تا بیشتر در اتاق نشیمن با اعضای خانواده دور هم باشیم. اما فراموش نکنیم، خرید مایحتاج زندگی، مقوله دیگری است. 
معمولا افراد به خرید می روند چون به کالاها و خدمات نیاز دارند. البته بعضی ها هم شاید به خرید می روند چون از خود خرید کردن لذت می برند. اما بعضی دیگر فکر می کنند زمان برایشان بیش از این ها ارزش دارد که هر روز به خرید بروند و بهتر است ماهی دو بار یا حد اکثر هفته ای یک بار به فروشگاهی بزرگ بروند و برای ایام آینده خرید کنند و اینگونه برایشان به صرفه تر است و شاید توجه نکنیم در این فروشگاه های بزرگ و شلوغ و دارای ویترین های وسوسه کننده ممکن است کالاهایی ببینیم که ذایقه مان را تحریک کند. اساسا هنگام گرسنگی به خرید مواد غذایی رفتن موجب خرید بیش از حد می شود. شاید فروشگاه های بزرگ همین گونه مشتریان خود را گرسنه می کنند و بیشتر کالا می فروشند. حواسمان باشد برای اینگونه خرید کردن معمولا به خودرو شخصی هم نیاز داریم،حد اقل یک نیم روزمان و شاید بیشتر از دست می رود و در آخر دلخوش از تخفیف های گرفته شده فراموش می کنیم همه آنچه خریده ایم چندان ضروری هم نبود. یک روزمان کامل صرف شد چرا که بعد از خرید باید همه اقلام را در قفسه های مخصوص با دقت جای دهیم و حتی یادمان می رود بسیاری از محصولات غذایی را باید بصورت تازه و روزانه مصرف کرد تا ارزش غذایی واقعی آن ها حفظ شود. خوب راه حل چیست؟
فروشگاهی می خواهیم برای مایحتاج روزانه، هر روز هم نمی توانیم زمان را برای خرید از دست بدهیم و با خودرو به فلان فروشگاه بزرگ در منطقه ای خاص برویم و درگیر ترافیک و پارکینگ و خرید اضافی و بسته بندی و منجمد کردن و ... شویم. ذایقه مان نیز به سمت فروشگا ه های پیشرفته و امروزی است. زمان تلف شده برای خرید از سرعت زندگی امروز می کاهد اما تا چه میزان؟ چقدر برای خرید باید زمان صرف کنیم و چقدر باید مایحتاج یک ماه را یکباره بخریم و پولمان را یکباره صرف خرید کالاهایی کنیم تا یک ماه دیگر شاید مصرف شود و فراموش می کنیم که در دنیای اقتصادی پرسرعت کنونی هیچ دلیلی ندارد همه پول را یکباره خرج کنیم و برای داشتن پول نقد نیازی به تحمل زحمت و هزینه مراجعه به بانک نیست و کارت های بانکی یعنی پول نقد دایم در دسترس و بهره مندی از سود روزشمار حتی کوتاه مدت. پس اگر فروشگاهی بشناسیم  که امروزی و پیشرفته و در دسترس مان باشد، شاید سر همین کوچه کناری محله مان یا نهایتا یک خیابان آن طرف تر که برای خرید کردن نیازی به بردن خودرو هم نباشد. ممکن است بگویید هر روز وقت خرید ندارید. هزینه زمان خرید را محاسبه کنید و خرید یک جا با تخفیف و مزایای آن. اما باز به خاطر بیاورید خرید های غیر ضروری ناشی از وسوسه طبقات دلفریب فروشگاههای بزرگ، هنگامی که کودک دلبندتان هم همراهتان است به زیبایی زندگی به شما غر می زند و انواع بسته های رنگارنگ جذاب برای کودکان را به شما نشان می دهد و سماجت بر خرید دارد. تا بحال دقت کرده اید در این فروشگاه ها جذاب ترین کالاهای مورد علاقه کودکان در کنار صندوق است؟ 
اما بطورمعمول فروشگاههای زنجیره ای برای عرضه مایحتاج روزانه خانوار از طریق خرده فروشی خواروبار و سایر مایحتاج زندگی تاسیس می شوند، با هدف اصلی احترام به حقوق مشتریان و خوشنودی آنان، نوآوری و خلاقیت برخاسته از کار تیمی را سرلوحه کار خود قرار می دهند. این فروشگاه ها شرکت با کارکنان توانمند و با تلفیقی زیبا از علم و تجربه به علت صرفه جویی های حاصل از کار تخصصی و افزایش مقیاس اقتصادی تولید و عرضه می توانند کالای ارزان تر با کیفیت و مورد علاقه مشتری عرضه کنند. 
2- انحصار یا رقابت؟ مسئله این است...
انحصار یعنی کالای مورد نیاز فقط توسط یک یا چند فروشگاه خاص عرضه می شود و مصرف کنندگان برای تهیه آن کالا، راهی بجز مراجعه به فروشگاه انحصاری ندارند. در شرایط انحصاری؛ فقط فروشگاه است که قیمت را تعیین می کند و مصرف کننده جای دیگری برای مراجعه و خرید کالا سراغ ندارد به همین دلیل سود انحصار گر همواره بیشتر می شود و رفاه و رضایت مصرف کننده کمتر خواهد بود. حال فرض کنید کالاهای انحصاری مورد نظر، از جمله اقلام مایحتاج زندگی روزمره باشد که مصرف کننده به علت شرایط موجود و نیاز به کالای انحصاری بیان شده، راهی جز خرید از انحصارگر ندارد. حتی ممکن است کالا در نقاط جغرافیایی دیگری موجود باشد اما به جهت شرایط امروزی زندگی مراجعه به مراکز دیگر چندان مقرون به صرفه نباشد و مصرف کننده متحمل این قیمت بیشتر انحصاری شود حتی در شرایطی ممکن است، انحصارگر بر اساس شناخت کامل مصرف کنندگان، قیمت های متفاوت اعلام کند و حتی بین خریداران تبعیض قایل می شود. این ویژگی ذاتی انحصار و قیمت انحصارگر همواره به میزان قابل توجهی بیش از بازارهای رقابتی است و سود بسیار بیشتری نصیب انحصارگر می شود و رفاه مصرف کننده بسیار کمتر از بازار رقابتی است.
شاید در ظاهر برخی فعالیت ها از جمله فروش مایحتاج روزمره خانواده ها، انحصار قابل مشاهده نباشد اما با نگاهی دقیق تر می توان به نشانه هایی از انحصار، بویژه در تامین نیازهای روزمره زندگی پی برد. فعالیت فقط یک یا دو فروشگاه سنتی و یا حتی سوپرمارکت های محلی به شیوه مرسوم، برای فروش مایحتاج روزانه زندگی  از طریق خرده فروشی خواروبار به دلایل متعدد مختلف موجب افزایش قیمت و یا حداقل حفظ سطح عمومی قیمت های نه چندان دلچسب برای مصرف کننده می شوند. در بهترین شرایط، این فروشگاه ها، کالا را احتمالا با قیمت درج شده بر روی کالا می فروشند که حتما سود کافی برایشان دارد. یعنی قیمت درج شده بر روی کالا برای مصرف کننده شامل قیمت فروش تولید کننده و عرضه کننده اصلی، هزینه های حمل و نقل و توزیع و سود واسطه ها و دلالان و سود خرده فروش ها است. حتی در این گردونه تولید و توزیع، تاریخ مصرف و تولید نیز به علت پیچیدگی بازار دلالی، شاید در هاله ای از ابهام قرار گیرد. اما انحصار بهتر است یا شرایط رقابتی؟ در رقابت سود فروشگاه بسیار کمتر است و حتی در مواردی فقط هزینه های تولید و عرضه را تامین می کند اما در این شرایط رفاه و در نتیجه رضایت مصرف کننده بسیار بیشتر است. بطور طبیعی رضایت مصرف کننده یعنی وفاداری مشتری و حمایت از این فروشگاه. در واقع قیمت رقابتی بسیار کمتر از قیمت انحصاری است. اما در همه موارد ایجاد قیمت رقابتی نیز مستلزم هزینه های دیگر برای فروشگاه است که هر بنگاه اقتصادی اساسا به علل مختلف از جمله توانایی و تخصص مورد نیاز قادر به تامین این شرایط نیست. در مورد مایحتاج روزمره، ایجاد این شرایط در وهله نخست نیازمند راه اندازی مراکز فروش مستقیم برای حذف سود مورد نظر خرده فروشی است. بخش قابل توجه دیگر هزینه های منظور شده در قیمت کالا، هزینه های توزیع و پخش محصولات است. کاهش این هزینه ها خود نیازمند راه اندازی شبکه تخصصی و توانمند برای توزیع کالاها بطور روزمره است و بطور طبیعی تاریخ تولید و مصرف درج شده بر روی کالا نیز در این شرایط قابل اطمینان کامل است. اقدام دیگر، عرضه پیوسته کالا با قیمت رقابتی و یکسان در بازار های مختلف جغرافیایی. اما چنین عرضه کننده ای با چنان توانی آن هم برای عرضه محصولات بسیار متنوع مایحتاج روزانه و با قیمتی بسیار کمتر از حتی قیمت رقابتی بازار یعنی کمتر از قیمت درج شده بر روی محصول در توان چه نوع فروشگاهی استد؟ پاسخ کارشناسی بیانگر تجربه موثر عملی فروشگاه های زنجیره ای خرده فروشی کالا هاست.
3- چند و چونش را برایتان درآوردیم.
شاید بسیار این واژه را شنیده ایم که "چند و چونش" را در بیاور. این واژه شامل کلمه "چند" به مفهوم ارزش پولی و یا همان قیمت و نیز چون به مفهوم چگونگی و خواص چیزی یا همان کیفیت است. در واقع از دیر باز در فرهنگ ما کیفیت همواره در کنار قیمت مطرح بوده است. اما واژه کیفیت در زمینه‌های اقتصادی به معنای مرغوبیت و مطلوبیت است یعنی مجموعه ویژگی‌های یک کالا که باعث می‌شوند آن کالا مورد تقاضا قرار گیرد.
مفهوم رایج و قدیمی کیفیت از دیدگاه اقتصادی صرفاً به نتایج فرآیند تهیه محصول تکیه می کند که بر اساس آن درجه مرغوبیت محصولات و خدمات، تعیین می گردد. این شناخت که کیفیت به عنوان مهمترین عامل موفقیت در بازار است، در دنیای اقتصادی امروز  منجر به توسعه و گسترش مفهوم کیفیت در راهبرد شرکت های موفق و حامی مصرف کنندگان شده است. اما همه ما هنگام تصمیم گیری برای خرید کالاها بخصوص مایحتاج روزانه زندگی به جهت سهم این کالاها در مخارج ماهانه مان فقط به کیفیت محصول توجه نمی کنیم. چه بسا برخی کالاها ممکن است دارای مرغوبیت و ویژگی های قابل توجه فنی باشند اما آن را در سبد خریدمان جای ندهیم چرا که یا چندان برایمان کاربردی ندارد و یا قیمت آن کالا ممکن است متناسب با بودجه و یا سطح نیازمان نباشد.
همه ما هنگام خرید هر نوع کالایی، در کنار مشخصه های فنی به مشخصه های دیگری مانند قیمت، خدمات مناسب و البته برخورد مطلوب فروشگاه توجه می کنیم که در واقع با این دقت در هنگام خرید منظور ما از کیفیت، مناسب بودن کالا برای استفاده در خانواده خودمان است. در واقع می توان گفت کیفیت یعنی مطابقت با مشخصات و نیازمندی ها، یعنی رضایت ما از مصرف کالای مورد نظر، یعنی مناسب بودن کالای انتخاب شده و قابلیت اعتماد و دوام محصولی که خریده ایم. یعنی کالای مورد نظرمان بی نقص است.
در ساده ترین اما کامل ترین و جامع ترین تعریف، کیفیت،  میزان و درجه ای از برآورده شدن الزامات و خواسته های مصرف کننده است. 
البته در مواردی، تعریف کیفیت با توجه به نیاز مشتری می تواند متغیر باشد. بعنوان مثال ممکن است کیفیت غذای رستورانی برای فردی عالی و بسیار خوب باشد اما برای من اصلاً مطلوب نباشد. پس با توجه به این تعریف کیفیت باید مطابق با خواسته و سلیقه مشتری باشد و او مشخص می کند که آیا محصولی با کیفیت هست یا خیر.
این تعریف به اهمیت شناخت و برآورده کردن نیازهای مشتریان اشاره دارد. اما در برخی کالاها از جمله بسیاری از مایحتاج روزانه، سلیقه اکثر ما مشابه است. همه ما هنگام خرید مثلا یک شوینده، به قدرت شویندگی، بی ضرر بودن آن محصول در مصرف خانگی و قیمت آن توجه می کنیم هرچند تفاوت سلیقه شاید در انتخاب رایحه متفاوت شوینده مورد نظر باشد. در خصوص بسیاری دیگر از کالاهای مایحتاج روزانه نیز همین گونه دقت می کنیم که چند و چون کالای مورد نظر چگونه است. 
همه ما هنگام خرید هر نوع کالایی ویژگی های کالا و نیز نحوه ارایه خدمات فروشگاهی که به آن مراجعه کرده ایم را با انتظاراتمان مقایسه می کنیم و اگر برابر انتظار ما باشد از خریدمان رضایت خواهیم داشت. 
اما در مواردی فروشگاه هایی هستند که کالاهایی با کیفیت و قیمت و خدمات فروشگاهی فراتر از حد انتظارمان ارایه می کنند و باید بدانیم این خدمات، فوق العاده است. این گونه فروشگاه فقط در پی فروختن یا همان 
"رد كردن محصولات خود" نیستند و  سود واقعی را از طریق مشتریان وفادار خود بدست می آورند چرا که مشتریان وفادار که از کیفیت و قیمت کالا راضی باشند محصولات جدید شركت را نیز به راحتی می خرند و معمولاً دوستان خود را هم به خرید آن تشویق می كنند. بطور معمول فروشگاه های زنجیره ای تامین مایحتاج روزانه خانوارها، بر اساس همین شیوه، یعنی فقط رضایت مشتری از کیفیت متناسب با قیمت همیشه ارزان، به علت استقبال روزافزون مشتریان همچنان رو گسترش اند.
4- افق عدالت : 
در حوزه اقتصاد خانوار، عدالت اجتماعی ناظر بر عادلانه بودن توزیع کالاها و خدمات به جهت قدرت دسترسی و قیمت، مورد توجه جدی همه مردم است. در واقع یکی از مشخصه‌های اصلی برقراری عدالت اجتماعی، نظام حاکم بر توزیع کالاها و خدمات است بگونه ای است که امکانات موجود و مورد نیاز جامعه عادلانه توزیع شود. یکی از عوامل اساسی این توزیع عادلانه تولید با کیفیت مناسب و قیمت متناسب و جلوگیری از فعالیت‌های بازرگانی غیرضروری یا همان حذف نظام دلالی از طریق ایجاد شبکه های شناخته شده و قابل کنترل و نظارت برای توزیع کالاها و خدمات است. حال این تعریف را در حوزه کالاها و مایحتاج روزانه خانوار ها در نظر بگیرید. در این وضعیت، تحقق عدالت اجتماعی ایجاد یک شبکه توزیع شناخته شده و قابل نظارت است بطوریکه به تفکیک استان‌ها، شرکت‌ها، مراکز شهری و نقاط خرید مردم، کاملا معلوم و مشخص باشد. به زبان بسیار ساده یعنی کالاها و مایحتاج روزانه با کیفیت قابل قبول در نقاط مختلف جمعیتی برخوردار یا با امکانات و برخورداری کمتر و خانوار های با درآمد پایین تر در دسترس همگان باشد. اما فقط وجود کالا در همه نقاط کافی نیست و اگر خانوار های با درآمد کمتر قادر به خرید آن ها نباشند عملا هیچ مشکلی که حل نشده هیچ، مشکل دیگر احساس ناکامی در تامین مایحتاج نیز ایجاد می شود.
اما چگونه می توان مثلا یک کالای خاص مورد نیاز روزانه خانوارها را با کیفیت مطلوب، ظاهری پسندیده و زیبا و با قیمتی عرضه کرد که هم مورد استقبال خانوار های با درآمد بالا باشد و هم خانوار های دارای درآمد کمتر نیز قادر به خرید آن باشند و یقین پیدا کنند که می توانند در تامین مایحتاج روزانه زندگی همچون سایر خانواده ها قدرت خرید دارند. تحقق چنین وضعیتی کار راحتی نیست. قدرت خرید جامعه ایرانی ساکن در 31 استان کشور دارای شرایط اقلیمی، اجتماعی و اقتصادی متفاوت است. نظام عرضه خرده فروشی و توزیع کالاها دارای هزینه های پیچیدیه نظام واسطه گری سنتی است. حتی مقدار عرضه مایحتاج براساس نیاز هر استان، شهرستان، بخش و روستا متفاوت است. نزدیکی یا دوری محل خرده فروشی از مراکز اصلی تولید خود موجب هزینه های قابل توجه حمل و نقل کالا است بویژه کالاهای مصرفی روزانه فاسد شدنی شرایط حمل خاص با هزینه های افزاینده در مسافت های طولانی دارند. حتی هزینه های تاسیس و احداث ساختمان و تشکیلات خرده فروشی در هر نقطه شهری متفاوت است. میزان جمعیت ساکن در هر شهر یعنی میزان تقاضای مایحتاج روزانه نیز به شدت بر هزینه های توزیع و فروش موثر است چرا که یک تریلر حمل 20 تنی چه 20 تن بار جابجا کند و چه 15 تن هزینه حمل یکسان دارد. 
حال چگونه می توان انتظار داشت کالای مصرفی خانوار با همان کیفیت و قیمت که در شمال شهر تهران عرضه می شود در حاشیه یک شهر کویری با بیش از 1000 کیلومتر فاصله از محل تولید و یا تهران با همان قیمت عرضه شود و ساکنان با درامد کمتر آن شهر نیز براحتی قادر به خرید همان کالای مورد استقبال در شمال شهر تهران باشند؟
تحقق چنین وضعیتی اگرچه بسیار ارزشمند و در واقع تحقق عدالت اجتماعی در تامین مایحتاج روزانه همه مردم کشور، اما هم به لحاظ فنی و هم اقتصادی، دارای هزینه های خاص خود است. به لحاظ فنی دنیای تجاری پیشرفته امروز از فناوری تولید و توزیع زنجیره ای استفاده می کند. یعنی برای تحقق عدالت اجتماعی که برشمردیم باید برای دسترسی آسان با قیمت قابل خرید توسط همه مردم با درآمد های متفاوت به شیوه های نوین جهانی تولید و توزیع و خرده فروشی دسترسی داشته باشیم. این دسترسی خود نیازمند سرمایه گذاری مستمر و آموزش دایمی کارکنان تولید و فروش تا سطح خرده فروشی است. بویژه در پیشخوان فروشگاهی است که با نهایت احترام، و با تحقق عملی " همیشه حق با مشتری است" رفتار کنند. نکته اساسی دیگر بهره مندی از امکانات حمل و نقل و توزیع متناسب بویژه تجهیزات سرمایشی برای حمل کالاهای فاسد شدنی است که هزاران کیلومتر دورتر از محل تولید نیز بتوان کالاها را با قیمت یکسان و البته ارزان عرضه کرد که این خود مستلزم سرمایه گذاری برای پراکندگی تولید و توزیع متناسب در جغرافیای گسترده کشور است. موضوع دیگر شیوه عرضه پیشرفته در نقاط فروشگاهی برازنده و یکسان است. در واقع وقتی خانواده ببیند در همان محیط دارای ظاهر قابل قبول در هر نقطه از بهترین نقاط شهری دارای درآمد و برخورداری بیشتر می تواند مایحتاج خود را با همان قیمت و البته ارزان تهیه کند احساس رضایت خواهد داشت و این گام دیگری برای تحقق عدالت اجتماعی است. 
مجموعه فروشگاه های زنجیره ای عرضه مایحتاج روزانه کالاها، با سرلوحه قرار دادن عدالت اجتماعی و احترام عملی به همه خانوار های ایرانی بر اساس همین شیوه می توانند برای تحقق هرچه بیشتر عدالت اجتماعی در تمام پهنه جغرافیایی کشور کمک کنند. 
5- رونق و اشتغال : 
ایجاد شغل و رونق تولید دو پدیده ای کاملا در ارتباط هستند. اگر چه بهبود سطح اشتغال در نتیجه عوامل مختلف اقتصادی و اجتماعی و حتی سیاسی و فرهنگی است اما در نهایت و بطور عملی، این رونق تولید است که موجب افزایش اشتغال و کاهش بیکاری می شود. برای ایجاد رونق در فعالیت های تولیدی کالاها و خدمات در جامعه باید به سراغ مجموعه عوامل مختلف اقتصادی و اجتماعی برویم و فضای کسب و کار را برای رونق تولید مهیا کنیم. بهبود فضای کسب کار خود نیازمند تحقق بسیاری از پدیده های دیگر است. رفع موانع قانونی، بهبود و ترقی قانون کار متناسب با نیازهای جامعه، کاهش هزینه های تولید، استفاده از فناوری های پیشرفته، حضور موثر در بازار های داخلی و خارجی، افزایش بهره وری تولید، فرهنگ کار و تلاش، قوانین مالیاتی متناسب، دسترسی واقعی به بازار های پولی و مالی با تسهیلات ارزان قیمت و عوامل متعدد دیگر همه و همه موجب بهبود فضای کسب و کار و در نتیجه احتمالا افزایش سرمایه گذاری و رونق تولید می شوند. اما چرا همه این اقدامات برشمرده موثر و ارزشمند فقط "احتمال" بهبود اشتغال را افزایش می دهد؟ پاسخ روشن است. همه این عوامل موجب افزایش میزان تولید می شوند اما امکان افزیش تولید لزوما به معنای رونق اقتصادی نیست. چرا که کالای تولید شده باید دارای خریدار واقعی باشد و فروخته شود. اگر محصولات تولیدی در اقتصاد به هر علتی دارای خریدار نباشد، تولید به صرفه نیست و تولید کننده فعالیت خود را کاهش داده و یا متوقف می کند و این به مفهوم دقیق کاهش میزان اشتغال در جامعه و بیکاری جوانان است. در واقع پس از تولید و نه حتی از هنگام تصمیم گیری برای تولید و تعیین دقیق میزان آن و سرمایه گذاری، برای فروش کالا با پدیده "تقاضا" در اقتصاد روبرو هستیم. حال محصولاتی را در نظر بگیریم که مورد نیاز دایمی خانواده ها است. مایحتاج روزمره زندگی که از فروشگاههای خرده فروشی تهیه می شود تا حد بسیار زیادی مرتبط با قدرت خرید خانواده ها است و سایر عوامل موثر بر تقاضا نقش کمتری دارند. حتی اگر نیاز به خرید مایحتاج روزانه در جامعه حتی بیش از میزانی باشد که این کالاها را می خرند، این قدرت خرید خانوار است که تقاضای موثر را تعیین می کند و تولید کننده بر اساس همین میزان تقاضا به تولید و عرضه می پردازد. در اینجا باید توجه داشت میزان تقاضای عملی و خرید کالا در فروشگاهها به مفهوم تعادل واقعی اقتصادی و رفاه کامل مصرف کننده و رونق تولید نیست. در واقع در سطح قیمت های موجود است که بازار میزان کالای مورد نیاز برای تولید و در نتیجه میزان اشتغال را تعیین می کند. 


برچسب ها: فروشگاه های زنجیره ای، فرشاد پرویزیان، آبشارآنلاین،  

تاریخ : دوشنبه 24 آبان 1395 | 03:10 ق.ظ | نویسنده : علی علی زاده | نظرات
.: Weblog Themes By M a h S k i n:.